Những bài văn …


Tính từ khi mình đi dạy đến nay, đã mấy phen rồi thay đổi trong sách giáo khoa!

1994 – 1999

Niềm hạnh phúc khi bắt đầu đi dạy cũng là lúc mình phải vật lộn với những tác phẩm hoàn toàn khác so với thời mình đi học. Nhớ nhất ngày ấy là khi dạy những bài thuộc chương trình lớp 11, phần Thơ Mới. Ngày xưa, khi đi học, phần này được đánh giá là “Văn học lãng mạn bạc nhược, suy đồi”. Khi học Đại học, đã thấy có sự thay đổi trong đánh giá, nhưng về tác phẩm không được tiếp xúc bao nhiêu ngoài những tác phẩm tự tìm mà đọc của Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử. Còn khi đi dạy, mình lại tiếp xúc với thơ Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Thâm Tâm. Xuân Diệu và Huy Cận thì mình cảm vừa phải thôi, nhưng đến Hàn Mặc Tử và Thâm Tâm thì mình dạy như lên đồng.

Tiếp đến là các tác phẩm thuộc chương trình Văn 12, cảm động làm sao khi được đọc những bài thơ một thời bị lên án là “tiểu tư sản, mộng rớt, buồn rớt, nhắm rớt” như Tây Tiến và Bên kia sông Đuống. Tây Tiến đến giờ ổn định, chỉ riêng Bên kia sông Đuống hồi đó là một văn bản khác bây giờ. Niềm xúc động ấy sau này đã thành những bài luyện tập viết, bài bình thơ. Bài nào khó khăn, riêng Bên kia sông Đuống là giảng thoải mái. Ngoài ra, thơ Hồ Chí Minh cũng có những bài hay và khó! Bên cạnh đó còn là Kính gửi cụ Nguyễn Du của Tố Hữu. Phần thơ nước ngoài đặc biệt thích bài Thư gửi Mẹ của Yesenin!

Còn văn xuôi cũng khác đa dạng, phong phú. nhưng ở 11 thích nhất là Đời Thừa của Nam Cao, vì nó gần giống hoàn cảnh của mình điên lên vì xoay tiền, vì con khóc! Thỉnh thoảng còn bắt chước nhân vật giễu nhại, rủ nhau đi nhậu: “Sao có người điên thế, về giữa lúc trời đang đẹp, phố đang đông như thế này”. Nam Cao là tác giả ruột của mình từ đó!

Lớp 12, thích nhất văn của Nguyên Hồng, của Nguyễn Thi, còn Mùa Lạc của Nguyễn Khải thì chỉ chinh phục bởi độ sắc sảo trong dựng tính cách nhân vật. Văn nước ngoài thì thích L.Tolstoi với trích đoạn Cây sồi mùa đông, Hai tâm trạng; thích Banzac với “Lão Gorio”, V.Hugo với “Đêm đại dương”, thích cả M.Twain với Cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer. Dạy văn nhiều tác phẩm nhưng vui và cảm nhận chất văn phong phú! Niềm tự hào, niềm vui của mình càng nhân lên khi có những học sinh giỏi cấp tỉnh, vào đội tuyển quốc gia dù trường Trưng Vương khi đó đã không còn thế mạnh như xưa! Còn có nhiều học trò yêu văn đi theo con đường của thầy hoặc chọn văn chương, báo chí như một sự dấn thân!

2000 – 2006

Sách giáo khoa phân ban chỉnh lý hợp nhất đã có một số sự điều chỉnh, cùng lúc mình chuyển sang trường Chuyên. Có một số tác phẩm trong chương trình thay đổi, nhưng dẫu sao còn khá nguyên vẹn, chỉ cắt một số bài và thêm một số bài mới. Có thêm “Thời và thơ Tú Xương” của Nguyễn Tuân đọc rất thú, bên cạnh Tờ Hoa đọc hoa cả mắt! Chương trình chuyên nên cũng dạy thêm nhiều bài văn ngoài chương trình thú vị. Nhưng cũng ít nhiều khó khăn khi phải giảng những bài có sự điều chỉnh văn bản hoặc cũng đã lược đi những đoạn thú vị. Chẳng hạn Vợ chồng A Phủ lược bỏ hình ảnh hoa anh túc như một chi tiết nghệ thuật đắt giá. Huệ Chi trước lễ cưới đưa vào phần đọc thêm, tuy nhiên học sinh chuyên mình vẫn giảng mà vẫn khiến có học trò phải rưng rưng! Cũng phải thôi, văn Nguyên Hồng nóng, mình đọc còn xúc động mà!

2008 – nay

Sách giáo khoa phân ban là một thảm họa với việc học Văn. Đến giờ có thể khẳng định như thế! Đầu tiên là một loạt các văn bản Hán – Nôm trung đại, văn nghị luận trung đại mà rất khó vận dụng trong đời sống. Đúng ra, các tác phẩm ấy của một thời “Văn – Sử – Triết bất phân” phải được kết hợp với bộ môn Giáo dục Công dân thì may ra mới phong phú. Văn tế Trương Quỳnh Như không còn, thay vào là một loạt văn bản khô khan về cảm xúc, cùng các bản dịch không gì dở hơn (điển hình là dịch Cảm hoài) trong chương trình lớp 10. Sắp xếp lộn xộn theo thể loại chứ không theo tiến trình lịch sử khiến học sinh đã dốt sử càng dốt hơn.

Các văn bản dài bị cắt xén một cách vô tội vạ, tùy ý cụ soạn sách, đến nỗi mình phải kêu lên vì cái tài “thiến” của các vị! Có cảm tưởng như là một chương trình soạn cẩu thả cho kịp tiến độ, thiếu chọn lọc rà soát. Đau nhất là những bài mất hẳn chất văn. Dù rằng, có cái hay là đưa vào những vấn đề Nghị luận xã hội, nhưng các vị quên thực trạng học sinh thành phố điên cuồng lao vào học thêm, không xem ti vi, không xem thời sự, nghe đài báo. Tất cả kiến thức xã hội là từ phía thầy cô dọn sẵn. Nhiều tác phẩm hay, xúc động bị gạt thẳng ra khỏi chương trình. Tiếc nhất là phần văn học nước ngoài không còn Thư gửi Mẹ của Yesenin (2007 mình về dạy vài tháng vẫn còn!),  M.Twain cũng vắng bóng. Nguyên Hồng không còn tác phẩm. Đời thừa chỉ dành cho Ban KHXH. Thơ Hồ Chí Minh còn mỗi Chiều tối và Lai Tân, Tâm tư trong tù của Tố Hữu thay bằng Từ ấy – không giàu tâm trạng và dấu ấn tâm tình tác giả. Bên kia sông Đuống đưa một văn bản què quặt, Kính gửi cụ Nguyễn Du bị cắt… Phần thơ lãng mạn không còn Thâm Tâm với Tống Biệt hành, lại đưa thêm Anh Thơ với một bài thơ thuộc dạng trung bình. Các tác phẩm 45 – 75 phần văn xuôi bị xén vô tội vạ, thậm chí có tác phẩm chẳng còn nhận ra diện mạo như “Những đứa con trong gia đình” hay “Người lái đò sông Đà” vì bị xén nhiều quá – vậy mà phần câu hỏi lại có những ý bị cắt (???). Chỉ có thể nói là những người soạn sách vô trách nhiệm trong khi cân nhắc bỏ đoạn nào, giữ đoạn nào. Đúng ra có thể in toàn bộ tác phẩm, phần nào không học thì in chữ nhỏ, như hồi chỉnh lý hợp nhất. Còn nhớ cu con nhà mình, khi tiếp xúc toàn bộ tác phẩm nói trên của Nguyễn Thi mới vỡ lẽ và thích mê, còn khi học trên trường thì thầy dạy chẳng hiểu gì sất! Học trò có cái lợi hơn là tiếp xúc tác phẩm sau 75 của Hoàng Phủ Ngọc Tường, Thanh Thảo, Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu. Nhưng như thế chưa phản ánh đúng diện mạo văn học sau 75! Thảm họa nhỡn tiền khi ngay cả học sinh chuyên cũng học khổ sở, ngao ngán! Khối C vừa rồi thi thử không có một học sinh nào lựa chọn, vì nhiều tác phẩm trích và cắt như thế, còn gì là văn mà các em mê?

Những bài văn hay, những câu thơ xúc động, những tác giả bị loại khỏi chương trình, giờ lưu lạc trong kí ức một thế hệ! Còn e rằng từ nay đến 2015, chương trình văn thế này thì là thảm họa cho tương lai của ngành KHXH nói chung và môn Văn nói riêng!

Chưa bao giờ, cảm giác ngao ngán lại rõ như lúc này! Lãnh đạo nhà trường, công luận, báo chí, phụ huynh cứ kêu ca, có thấu nỗi niềm những người trực tiếp dạy văn?
T.H.N

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s