Đất Quy Nhơn gầy đón chân chàng đến


Đầu năm con Trâu này, mình đã hai lần lên thăm Hàn Mặc Tử…Cũng lạ, năm nào cũng lên thăm Hàn, vậy mà năm nay có nhiều điều suy tư hơn…
I.
Lần thăm Hàn với học sinh nhằm tổ chức một Ngày Thơ theo cách riêng của học sinh Lê Quý Đôn vào chiều Chủ nhật, trước Nguyên Tiêu một ngày. Không khỏi ngỡ ngàng về cảnh quan được sửa sang của mộ Hàn. Phía trên của Đồi Thi nhân không còn dấu tích bút lửa Dzũ Kha cùng nhà lưu niệm Hàn Mặc Tử. Thay vào đó là một mỏm đồi được trồng cỏ Mỹ, cỏ Nhật gì không rõ. Khuôn viên quanh mộ Hàn thì được chỉnh trang lại, có vẻ đẹp đẽ thông thoáng hơn. Con mắt của nhà kinh doanh dịch vụ du lịch khách sạn Sài Gòn, đơn vị chủ thầu tỏ ra khá tinh đời khi chọn Hàn làm trung tâm điểm của khu kinh doanh du lịch Gành Ráng – bãi tắm Hoàng Hậu.
hmt1
Buổi chiều đó, học sinh cũng tìm thấy Dzũ Kha ở khu “làng nghề” trên đường rẽ vào khu nhà hàng Hoàng Hậu. “Người giữ lửa thơ Hàn” nghe nói có các em học sinh lên tìm hiểu về thân thế Hàn Mặc Tử, tỏ ra vui lắm, lễ mễ lôi kho tư liệu của riêng anh ra để làm thuyết minh cho các em. Cũng lạ, sau bao thăng trầm trong cuộc đời, bị trắng tay, nhưng Dzũ Kha nói về Hàn vẫn còn đầy lửa lắm! Học sinh chuyên Văn cứ ồ lên từng chặp, thích thú dõi theo chàng lãng tử phong trần mê Hàn này! Chỉ tiếc cho nhà lưu niệm Hàn Mặc Tử, cũng như công trình bánh sinh nhật Hàn của Dzũ Kha, những di tích cua Hàn tại đồi Thi Nhân đã bị dẹp vào kho, không biết khi nào mới có một chốn tưởng niệm Hàn thật long trọng nơi Hàn yên nghỉ?
dzukha
Lên thăm Hàn trước Ngày Thơ Việt Nam mà lòng cứ se buồn vì nhớ những Nguyên Tiêu các năm trước! Ngày Thơ Việt Nam khi được tổ chức ở đồi Thi Nhân đã có bao nhiêu người từ nước ngoài về, từ thành phố Hồ Chí Minh ra và từ nhiều địa phương khác đến. Những buổi chiều đọc thơ của học trò, những bài thơ dự thi Nguyên Tiêu thật sôi nổi và ấm áp! Cũng ở đồi Thi Nhân này, đêm Nguyên Tiêu nào mình từng đọc bài bình Mùa Xuân chín của Hàn với biết bao xúc động! Dzũ Kha thì như người chủ nhà tíu tít chuẩn bị rượu Bàu Đá đón bạn thơ phương xa! Học trò chuyên Văn các khoá đi xa về, vẫn nhắc mãi không khí tuyệt vời của những Nguyên Tiêu bên Hàn. Nơi đây, những gương mặt thơ trẻ của Bình Định đã say sưa nghe thơ, đọc thơ, có những em đã đoạt giải Nhất, giải Ba cuộc thi thơ, giữ mãi kỷ niệm đẹp thời học sinh.Thế hệ chuyên Văn năm nay thiệt thòi, khi háo hức chuẩn bị được sống cùng không khí thơ như anh chị thì lại đón nhận thông báo không tổ chức Ngày Thơ tại đồi Thi Nhân. Bao công sức chuẩn bị, thôi thì thầy trò mình với nhau vậy! Lên thắp nhang cho Hàn ấm lòng! Mà các trò thấy không, có biết bao người vẫn nhớ Hàn, đến với Hàn, dù cho Ban Tổ chức Ngày Thơ muốn đưa thơ ra quảng trường. Đêm Nguyên Tiêu năm nay, cũng có bao bạn thơ lặng lẽ rời khuôn viên Nhà Văn hoá Lao động, lặng lẽ lên với Hàn, đọc thơ, rót rượu lên mộ Hàn. Người Thơ vẫn không đơn độc.
bdv
II. Chuyến hành hương thứ hai lên thăm Hàn là chuyến đi nội bộ gia đình. Vợ chồng anh chị, vợ chồng em út phía vợ rủ thêm vợ chồng người bạn từ Ninh Hoà ra Qui Nhơn lần đầu tiên. Nghe nói có Hàn Mặc Tử, đề nghị lên thăm cho đúng nghĩa là ra với Qui Nhơn. Vậy là cả mấy gia đình cùng lên thăm mộ Hàn, gọi là kết hợp tham quan và đi chơi Lễ Tình nhân. Anh bạn người Ninh Hoà nghe nói nhà lưu niệm Hàn Mặc Tử đã bị dỡ đi, tiếc ngẩn ngơ vì không có dịp tìm hiểu kỹ hơn về Hàn! Thì đi! Tôi sẽ đưaông cùng mọi người vào thăm Qui Hoà, nơi Hàn từng chữa bệnh và ra đi. Ngày Tình nhân, hoá ra cũng nhiều người hành hương về với Hàn, thi sĩ của những bài thơ thắm thiết tình đời, tình người!Đứng trước tượng Hàn trong nhà lưu niệm, ai cũng muốn chụp hình lưu niệm ghi lại khoảnh khắc đến bên Hàn. Tôi làm hướng đạo cho nhé!Đây là bãi biển Qui Hoà – nơi Hàn có những vần thơ “Trăng! Trăng! Trăng! Là Trăng! Trăng! Trăng!” từ điệu nhạc mồm của anh bạn đồng bệnh đi trên bờ cát, luôn miệng “tăng,tăng,tăng, tờ răng tăng tăng”, đây là tượng Maria, nguồn cảm hứng vô biên cho nguồn thơ Đạo nhưng rất Đời của Hàn! Tạm biệt Hàn, ừ, mình cùng ghé qua nơi an nghỉ đầu tiên của thi sĩ nhé! Đất Qui Nhơn gầy đón chân chàng đến – câu hát của Trần Thiện Thanh ai mà không nhớ! Đài tưởng niệm này cũng do vợ chồng nhạc sĩ góp phần để ai đến Qui Nhơn còn nhớ nơi Hàn đã hoá thân:
Một mai kia ở bên khe nước ngọc
Với sao sương anh nằm chết như Trăng
Không có một nàng tiên mô đến khóc
Đến hôn anh và rửa vết thương tâm…
Trong lòng những người yêu thơ, yêu Qui Nhơn, dường như chưa bao giờ ai lãng quên Hàn Mặc Tử. Nhưng vẫn buồn, khi có những người lãng quên Hàn trong Ngày Thơ, vẫn buồn khi có người định kinh doanh Hàn, mà lại quên thắp nhang trước mộ Hàn! Dẫu Hàn là con chiên của Chúa, không cần hương hoa khấn khứa, nhưng Hàn còn là thi nhân. Gọi anh linh Hàn về, theo cách của người Việt ta, có chi bằng: “Đốt lò hương ấy, so tơ phím này…”, cũng là một nét văn hoá chứ sao? Hàn sẽ ấm lòng vì những nén tâm hương ấy mà về với chúng ta…

Trần Huiền Ân


Tôi đọc những bài thơ của Trần Huiền Ân trong tập “Thi ca miền Trung Việt Nam” do tác giả Lương Trọng Minh biên soạn. Ấn tượng về một giọng thơ đằm thắm, có chút gì nhoi nhói khi giữa lòng miền Nam “thời Mỹ ngụy” như chúng ta thường gọi, lại có những vần thơ nói về kỷ niệm kháng Pháp đậm đà đến thế. Thú thật, tôi hiểu về giai đoạn kháng Pháp, mảnh đất xứ Nẫu khổ mà vui như thế nào cũng từ bài thơ này, để rồi hỏi cha tôi, người gắn bó với khu V thời ấy, mới rõ thêm sinh hoạt thời kháng chiến.
Nhưng, bài thơ khiến tôi cảm động hơn cả lại là những câu thơ trong bài Hoa vòi voi – nó nhân văn, nó thật như là cảnh tôi đã từng đọc ở một nhà thơ đồng hương khác là Phạm Hổ, khi đi tập kết ra Bắc, viết trong bài Những ngày xưa thân ái:
Tôi bắn hắn rồi
Những ngày xưa thân ái
Không ngăn nổi tay tôi…

Tôi biết những câu thơ ấy thể hiện tinh thần tiến công cách mạng, không khoan nhượng trước kẻ thù, nhưng vẫn rùng mình vì nghĩ đến cảnh tao ngộ nơi chiến trường thật sự giữa hai người bạn đã có thời ấu thơ bên nhau. Bài thơ của Trần Huiền Ân không diễn tả cảnh “xáp lá cà” sẵn sàng xả súng vào bạn mà chỉ là trong cuộc giao tranh súng đạn vô tình. Biết là thế, biết là không thể đặng đừng mà vẫn xót xa. Bài thơ này viết trong những năm cuộc chiến diễn ra ác liệt, không đọc bài thơ này bằng tình cảm thiên tả thiên hữu, ta thấy Trần Huiền Ân đã nói những điều đắng đót của cuộc chiến trên đất nước – cuộc chiến ý thức hệ đẩy những người anh em, bạn bè vào hai chiến tuyến. Nói trong lòng xã hội miền Nam, trong tâm trạng: “Con buông trôi cuộc đời không lý tưởng Chưa một lần toan ao ước say mê…”(Trời quê mộ Mẹ). Trong khi đó, những nội dung tương tự như vậy phải đến 30 năm sau phía văn học của chúng ta mới nói đến (tôi nhớ có đọc được của nhà thơ Hương Đình bài thơ viết về người mẹ của hai đứa con ở hai chiến tuyến rất xúc động và được nhiều bạn văn chương tán thưởng).
Tôi chưa gặp Trần Huiền Ân, nghe nói hiện nay ông đang sinh hoạt tại Hội Văn học Nghệ thuật Phú Yên. Nhưng tôi đã được gặp ông từ trong thơ lâu lắm rồi! Xin chia sẻ cùng mọi người hai bài thơ nhỏ của Trần Huiền Ân.

Trần Hà Nam

THƠ TRẦN HUIỀN ÂN

HẸN XƯA

Tôi đi học giữa những ngày kháng Pháp
Áo quần thô xám nếp vải xi ta
Đêm đến lớp ngọn đèn chai gió táp
Tắt vội vàng khi tiếng máy bay qua
Chúng tôi ngồi quanh hiên đình chật hẹp
Bóng thầy chao trên vách chắn phên thưa
Chòm tóc ngắn bên những vồng tóc kẹp
Ngước uống từng lời mắt sáng đong đưa
Ngòi bút dùng gốc tre già vót nhỏ
Giấy nam trung còn dấu sợi rơm hiền
Son thầy phê vàng hoe màu thuốc đỏ
Tôi nâng niu từng nét chữ nghiêng nghiêng
Tan buổi về lo chăn bò, cắt cỏ
Đắp lúa, thăm đồng, mót lúa, đuổi chim
Thương cha mẹ già nua, còn khốn khó
Nước mắt xuôi hàng – Máu ngược về tim
Tuổi học trò của tôi là thế đấy
Trên đất khô cằn vượt nở hoa tươi
Quen thuộc quá nên nhọc nhằn chẳng thấy
Vòng tay ôm hoài bão ấm môi cười.
Chúng tôi căm hờn quân thù tàn ác
Đốt sách, giết thầy, phá sập trường quê
Lưỡi lê nồng tanh máu ngừơi bạo sát
Đã không chừa em nhỏ mới a, b
Chúng tôi nguyền lớn khôn cùng xây dựng
Đất nước Việt-Nam độc lập hoà bình
Cho những ngôi trường oai nghiêm sừng sững
Tiếng hát học trò thêm sáng bình minh
Và bây giờ theo tháng ngày xưa tính
Bạn bè trôi lưu lạc mất trong hồn
Tôi ngỡ ngàng tra thân vào nghiệp lính
Chợt giật mình nhìn lại hẹn lớn khôn
Buổi hằng buổi theo đoàn quân tiến bước
Ra thao trường tắm nắng gội mồ hôi
Tôi nhìn các em – nhìn tôi thuở trước

Chạy dọc đường bưng rổ bánh, mâm xôi
Lời em rao lên cao rồi tắt nghẽn
Tầng dư ba không lả lướt chào mời
Đôi tay gầy cặm xương vào xác én
Khấp khểnh chân trần nhịp thở chùng hơi
Bán đi em nhanh nhanh về đi học
Rồi thả trâu, rồi bế bé, trông nhà
Tôi xét mình xin cúi đầu trách móc
Bao lỡ lầm thiếu sót phận anh cha
Nên các em còn bơ vơ đói rách
Sớm tảo tần mong kiếm bát cơm vơi
Bốn năm tuổi mũi thần lau chưa sạch
Đã tranh đua chen chúc với dòng đời
Tôi không biết mình xưng tên chiến đấu

Cho các em cùng nối mộng cao xa
Hay cho những người cười trên lửa máu
Thêm sang giàu nhờ xáo thịt nồi da?
1966
T.H.Â

HOA VÒI VOI
Hai xóm cách nhau nhánh sông nho nhỏ
Một bến đò ngang chắp mút nẻo đường
Hai đứa quen nhau lúc nào chẳng rõ
Hăm mấy năm trường chẳng mến cùng thương

Thuở nào xa xưa chung thầy chung bạn
Bữa cơm mo trưa chung đội bóng xoài
Mùa trăng hạ tắm chung dòng nước cạn
Con sông hiền âu yếm vỗ tầm vai

Đêm tháng chạp rủ chơi trò giặc giả
Hai xóm hai miền hai đứa hai phe
Đứa do thám địch tình trên đất lạ
Đứa tuần hành tai mắt cố tìm nghe

Thằng tuần tiễu bắt được thằng do thám
Giữa đám vòi voi hoa trắng ven sông
Nó lưỡng lự nhìn mây trời tự xám
Khẽ mỉm cười…Tha đó…chạy đi ông

Nhưng thuở nào xa xưa giờ đã hết
Cuộc tương tàn hai đứa lại hai phe
Im lặng chia tay một chiều vãn tết
Muốn hé nên lời sợ chính mình nghe

Rồi sau đêm bờ sông bom đạn rú
Một thằng đi dọn máu xương tàn
Lật xác quân thù…Ôi…người bạn cũ
Giữa đám vòi voi hoa cuộn băng tang
1965